Migracje ludności występowały we wszystkich czasach i są całkowicie naturalne. Jednak ich przyczyny bywają różne. Niestety, często powodem jest zła sytuacja gospodarcza lub polityczna w miejscu zamieszkania. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne ONZ rezolucją 217/III A w dniu 10 grudnia 1948 roku w Paryżu, zapewnia wszystkim ludziom możliwość zmiany miejsca zamieszkania i życia w nowym miejscu w godnych warunkach.

Z okazji tegorocznego Międzynarodowego Dnia Migrantów warto przypomnieć o tym, jakie prawa przysługują migrantom przymusowym w Polsce, którzy – często nieprzygotowani – nagle znajdują się w zupełnie obcym otoczeniu.

Przymusowa emigracja i co dalej?
Przede wszystkim, jeśli powodem migracji był przymus (bezpośrednie zagrożenie życia) spowodowany na przykład walkami etnicznymi, cudzoziemiec ma prawo ubiegać się nadanie statusu uchodźcy (składa je do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców).

Do momentu decyzji Urzędu cudzoziemiec może zwrócić się o pomoc materialną w ośrodku dla cudzoziemców, gdzie może dostać:
• mieszkanie,
• wyżywienie (ewentualnie ekwiwalent pieniężny),
• pomoc pieniężną (kieszonkowe),
• bilety na niektóre przejazdy,
• przybory dla dzieci i książki szkolne,
• pokrycie kosztów nauki,
• pomoc na zakup odzieży i obuwia,
• bezpłatną naukę języka polskiego wraz z materiałami.

Co daje status uchodźcy?
Gdy cudzoziemiec otrzyma status uchodźcy, nabywa szereg praw, które dają mu większe swobody oraz pomoc w integracji ze społeczeństwem. Jeśli Urząd stwierdzi, że cudzoziemiec nie spełnia jednak wymagań niezbędnych do nadania statusu uchodźcy, może on otrzymać tzw. ochronę uzupełniającą. Jest ona przyznawana tym, którzy w przypadku powrotu do domu, będą narażeni na niebezpieczeństwo, na przykład karę śmierci, tortury lub inne zagrożenie dla życia lub zdrowia. Każdemu, kto posiada status uchodźcy lub korzysta z ochrony uzupełniającej, przysługują uprawnienia cudzoziemca, któremu udzielono zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony.


Główne z nich to:
• prawo pobytu w Polsce (status uchodźcy - na 3 lata, osoba objęta ochroną uzupełniającą - na 2 lata),
• prawo do pracy i prawo do prowadzenia działalności gospodarczej na takich samych zasadach jak obywatel polski,
• prawo do świadczeń pomocy społecznej (zasiłki rodzinne, pielęgnacyjne, wychowawcze),
• prawo do ubezpieczenia zdrowotnego na tych samych zasadach jak obywatel polski,
• prawo do pomocy integracyjnej,
• prawo do nauki w szkołach podstawowych, gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych (osoby ze statusem uchodźcy również w szkołach wyższych),
• możliwość podróżowania za granicę (tzw. paszport genewski),
• dodatkowo status uchodźcy daje możliwość ubiegania się o obywatelstwo polskie na korzystniejszych warunkach niż w przypadku innych cudzoziemców.

Oprócz statusu uchodźcy oraz ochrony uzupełniającej, cudzoziemcy mogą ubiegać się o w uzasadnionych przypadkach o udzielenie azylu, udzielenie zgody na pobyt tolerowany, pobyt ze względów humanitarnych oraz udzielenie ochrony czasowej. Właściwym organem do podejmowania decyzji w tych sprawach jest Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców.

Katarzyna Zawadzka
Stowarzyszenie Centrum Inicjatyw Międzykulturowych